Door: Franco 'Bifo' Berardi uit Flexmens
Tien jaar na Seattle, een strategie, liever twee, voor de beweging tegen oorlog en kapitalisme
In november 1999 begon in Seattle een morele opstand; na de verstoring van de WTO-top waren er wereldwijd miljoenen mensen die verklaarden dat kapitalistische globalisering sociale en ecologische verwoestingen aanricht. Twee jaar lang bracht de beweging een effectief proces van kritiek op neoliberaal beleid op gang, en gaf ze hoop op een radicale verandering.
Na de G8-top in Genua veranderde het mondiale discours en kwam oorlog centraal te staan. De beweging ging wel door met haar acties maar met steeds minder resultaat. De beweging wist zich niet te vertakken in het dagelijks leven van de wereldmaatschappij. Ook slaagde ze er niet in om een proces van zelforganisatie op gang te brengen in het segment van techno-wetenschappelijke arbeid.
Nu, tien jaar na Seattle moeten we een nieuwe strategie voor de beweging uitvinden, uitgaande van het besef dat oorlog vandaag de gangbare vorm van mondiale macht is, en dat er in de wereld een militaire dictatuur bezig is vorm te krijgen.
Neoliberaal beleid heeft de idee van een publiek domein op het gebied van de economie en van de media, verwoest. Het heeft onze productie, communicatie, taal en affectie tot in elk detail geprivatiseerd. Concurrentie heeft op elk terrein van het leven de plaats van solidariteit ingenomen, en misdaad is het overheersende model van economische relaties geworden.
Mondiale oorlog is de vanzelfsprekende vervolmaking van de criminele wending die de kapitalistische economie genomen heeft. De systematische vernieling van de fysieke en psychische omgeving is het vanzelfsprekende effect van deze wending.
De verkiezing van Barack Obama heeft een venster op verandering geopend. Maar de paradox van de situatie is duidelijk. De Verenigde Staten zijn hun militaire hegemonie kwijtgeraakt omdat religieus fanatisme, Islamitisch fundamentalisme, een opleving van Russisch nationalisme en terreur strategisch overheersen op het Euraziatisch continent. Van Afghanistan en Pakistan, Irak, Iran en Lybië, tot de Kaukasus en de Oekraïne is de Westerse hegemonie overduidelijk bezig terrrein te verliezen.
Daarbovenop komt de financiële crisis, die eveneens de Amerikaanse macht doet afkalven. De verspreiding van recessie en inflatie zorgt voor wanorde en groeiend wantrouwen in de Westerse maatschappijen.
In de tijd van Clinton's presidentschap was het mogelijk om te spreken van een Amerikaans imperium. Na de aanvang van de 'oneindige oorlog' werd, door de denkers die geloofden in het bestaan van Empire, beweerd dat de politiek van Bush een coup binnen dat Empire was. Als dat zo is, dan moeten we zeggen dat deze coup geslaagd is. Bush en de oorlogsstichters hebben hun oorlogen verloren (de Irak-oorlog is een complete mislukking, die in Afghanistan een nederlaag zonder eind, en een oorlog in Iran zal nooit gewonnen worden). Niettemin hebben ze hun oorlog voor meer oliewinsten en grotere militaire budgetten gewonnen, en erger, ook die tegen de vrede en menselijkheid.
Inmiddels, nu het Witte Huis bewoond wordt door een president van een meer oprecht democratisch allooi, is het Amerikaanse Empire bezig uit elkaar te vallen, en is chaos aan de macht in de wereld.
Wat kan er gedaan worden in dit landschap? Welke strategie kan er uitgewerkt worden door de beweging van vrouwen en mannen die op zoek zijn naar vrede en rechtvaardigheid?
Er is geen hoop in zicht nu de criminele wending van de economie van het kapitalisme onvermijdelijk zijn weerslag heeft op de cultuur en het gedrag van de planetaire maatschappij.
Een derde deel van de mensheid verkeert in doodsnood: hongersnood verspreidt zich als nooit tevoren. De energiecrisis bevordert agressie en inflatie.
Een derde deel van de mensheid werkt in omstandigheden die grenzen aan slavernij en mensen zijn gedwongen de afpersing te accepteren van bestaansonzekerheid en uitbuiting.
Een derde deel van de mensheid is tot de tanden bewapend om hun levensstandaard te beschermen tegen het leger van migranten die staan te dringen aan de grenzen.
We moeten ons voorbereiden op een lange periode van barbarisering en geweld.
We moeten een veilig onderkomen creeëren voor de kleine minderheid van de wereldbevolking die het erfgoed van de humanistische beschaving en de potentialiteiten van het algemene intellect willen bewaren - twee dingen die ernstig gevaar lopen even onherroepelijk gemilitariseerd te raken als de rest van de planeet.
Het tijdperk dat we in dit eerste decennium van de eenentwintigste eeuw zijn binnengegaan, vertoont opmerkelijke overeenkomsten met de zogenoemde Europese Middeleeuwen. Terwijl het territorium verwoest werd door invasies, en de erfenis van de klassieke beschaving vernietigd werd, probeerden groepen monniken de herinnering van het verleden te bewaren, en daarmee de bronnen van een mogelijke toekomst.
We kunnen niet zeggen of het huidige barbarisme decennia of eeuwen zal duren, en evenmin of onze planeet ecologisch gesproken de huidige crimineel-kapitalistische verwoesting zal doorstaan.
Wat we wel zeker weten is dat we niet de wapens hebben om de verwoesters te stoppen, dus moeten we vooral onszelf redden, en de mogelijkheid van de toekomst.
Een enkele strategie is niet genoeg, als dingen zo onvoorspelbaar zijn als in onze huidige tijd.
We kunnen niet zeggen wat de consequenties zullen zijn van het Amerikaanse verlies aan hegemonie, of de ontwikkeling van de oorlog in het gebied van Pakistan tot de Gazastrook. En we kunnen ons niet voorstellen wat voor effecten de laagintensieve etnische burgeroorlog die in Europa gevoerd wordt, zal hebben, of welke explosies er zullen volgen op de inflatoire recessie die huishoudt in de economie van de westerse arbeiders.
We moeten ons voorbereiden op een lange periode van monastische terugtrekking, maar ook op de mogelijkheid van een plotselinge omwenteling in het mondiale politieke landschap. Stel je de revolte voor van de Chinese arbeiders tegen het nationaal-communistische kapitalisme, het uitbreken van een openlijke etnische oorlog in de Europese maatschappij, de ineenstorting van het Amerikaanse leger tegenover een nieuwe golf terrorisme gevoed door de Afghaanse en Pakistaanse oorlogen, de apocalyptische ineenstorting van ecosystemen in bepaalde belangrijke delen van de planeet. Deze scenario's zijn absoluut realistisch te noemen, en zouden kunnen zorgen voor een dramatische omslag in de politieke stemming van de meerderheid van de wereldbevolking. We moeten hierop voorbereid zijn, we moeten de verhalen voor een dergelijke omslag voorbereiden, en het gelukkige voorbeeld van een andere levensstijl in het leven roepen, een levensstijl die niet is gebaseerd op consumentisme, groei, en concurrentie.
Onze kerntaak in de komende tijd is volgens mij daarom de herdefiniering van het idee van welzijn, van welvaart en geluk.
Onze taak ligt erin om genootschappen te vormen waar geexperimenteerd wordt met sobere welvaart. Kritiek op de 'vernatuurlijking' van het groeiparadigma, en het vormgeven van een nieuw paradigma gebaseerd op het loslaten van de groeiobsessie, gericht op soberheid, cultuurintensieve productie, solidariteit, luiheid, en de weigering van concurrentie.
Wat kapitalisme heeft gedaan is welzijn gelijk stellen aan accumulatie, geluk aan consumentisme, en welvaart verwarren met de verwoesting van natuurlijke en psychische reservebronnen.
We moeten een voorbeeld worden van een levensstijl waar welzijn gepaard gaat aan soberheid, geluk aan ruimhartigheid, en waar productie samengaat met luiheid.
Rijkdom heeft niets te maken met dwangmatige consumptie en obsessieve accumulatie. Rijkdom is het plezier van het zijn, en het genot van de tijd.
Franco Berardi is schrijver, media-activist en doceert communicatiewetenschap aan de Accademia di belle Arti in Milaan.
vertaald uit het Engels door Thijs Vissia