D4net Netwerk voor Dromers, Denkers, Durvers en Doeners

We hebben een artikel vertaald dat een zeer kritische toon aanslaat over al die bewegingen en nieuwe initiatieven die zich vooral richten op individuele gedragsverandering, wat betreft het tegengaan van een grote klimaatverandering.
De schrijver wijst deze individuele gerichtheid af. Tekorten, vervuiling, klimaatverandering zijn ontstaan en gecreëerd vanuit belangen die een beperkte groep dienen. Hij pleit meer voor een denken in machtstegenstellingen, dat eist dat er politieke strijd geleverd wordt vanuit een gemeenschappelijk belang tegen het belang van enkelen.
Wij zijn het deels met de kritiek eens. Ook wij zien meer en meer dat mensen de schuld van of de oplossing voor wat er mis is bij zichzelf leggen. Misschien gebeurt dat ook deels bij gebrek aan beter en gemakzucht. Het wordt ook nog eens van bovenaf gestimuleerd: allemaal verplicht aan de spaarlamp bijvoorbeeld, alsof dat de oplossing is.

Waarom persoonlijke verandering niet hetzelfde is als politieke verandering.
door Derrick Jensen

Gepubliceerd in het juli/augustus nummer van Orion-magazine 2009 in de rubriek ´De Inzet verhogen´.
http://www.orionmagazine.org/index.php/articles/article/4801/

Zou ook maar één persoon met gezond verstand denken dat ´dumpster diving´, het doorzoeken van afval naar eten en andere bruikbare dingen, Hitler zou hebben gestopt? Of dat je met composteren de slavernij had kunnen beëindigen of daarmee had kunnen zorgen dat de achturige werkdag werd ingevoerd? Zou een weldenkend mens kunnen beweren dat houthakken en water dragen mensen uit de gevangenissen van de Tsaar hadden kunnen bevrijden, of dat naaktdansen rond een vuur het algemeen kiesrecht en de burgerrechten tot stand hadden kunnen brengen? Waarom trekken dan juist nu, nu het voortbestaan van de hele wereld op het spel staat, zoveel mensen zich terug in deze volkomen individuele “oplossingen”?

Een deel van het probleem is dat we slachtoffer zijn geworden van een systematische misleidingcampagne. De cultuur van consumeren en de kapitalistische manier van denken hebben ons geleerd georganiseerd politiek verzet te vervangen door handelingen van individuele consumptie (of verlichting). An Inconvenient Truth heeft bijgedragen tot meer bewustzijn over de opwarming van de aarde. Maar is het je opgevallen dat alle aangeboden oplossingen iets te maken hadden met individuele consumptie – gloeilampen indraaien, banden oppompen, voor de helft minder autorijden – en niets te maken hadden met het weghalen van de macht bij bedrijven of met het stoppen van de groei-economie die de planeet vernietigt? Zelfs als iedereen in de Verenigde Staten alles zou doen wat de film voorstelt, zal de CO²-uitstoot in Amerika alleen maar 22 % dalen. Wetenschappers zijn het erover eens dat emissies wereldwijd op z´n minst 75% moeten afnemen.

Maar laten we het eens over water hebben. We horen zo vaak dat het water in de wereld opraakt. Mensen sterven door gebrek aan water. Rivieren liggen droog door gebrek aan water. Daarom moeten we korter gaan douchen. Zie je de ontkoppeling? Omdat ik douche, ben ik verantwoordelijk voor het terugtrekken van waterhoudende grondlagen? Welnee! Meer dan 90% van het water gebruikt door de mens wordt gebruikt door de landbouw en de industrie. De overblijvende 10 procent is verdeeld tussen gemeentes en echt levende en ademende menselijke individuen. En dan gebruiken de gemeenschappelijke golfbanen even veel water als de bewoners. Wezens (zowel menselijke als de vissen) sterven niet omdat het water in de wereld opraakt. Ze sterven omdat het water wordt gestolen.

Of laten we het eens hebben over energie. Kirkpatrick Sale vatte het goed samen: “De afgelopen 15 jaar is het steeds hetzelfde verhaal geweest: individuele consumptie –thuis, met een privé-auto, en dergelijke – was nooit meer dan ongeveer een kwart van alle consumptie. Het overgrote deel van het verbruik was commercieel, industrieel, bedrijfsmatig, door agribusiness en overheid (en dan vergat hij nog het leger te noemen). Dus zelfs als we allemaal de fiets en houtkachels nemen zou het een verwaarloosbare invloed hebben op het algemene energieverbruik, de klimaatverandering en de luchtvervuiling.”

Of laten we het eens hebben over afval. In 2005 was de gemeentelijke afvalproductie (dus in principe alles dat buiten op de stoep werd gezet) in de VS ongeveer 750 kilo per hoofd van de bevolking. Stel dat je een diehard eenvoudig-leven-activist bent en je brengt je afval terug tot nul. Je hergebruikt alles. Je hebt altijd een stoffen boodschappentas bij je. Je hebt je broodrooster gerepareerd. Je tenen steken uit oude tennisschoenen. Dan ben je er nog steeds niet, hoor. Aangezien huishoudelijk afval niet alleen residentieel afval bevat, maar ook afval van overheidsgebouwen en bedrijven, ga je naar die kantoren, met pamfletten die oproepen tot afvalvermindering in de hand. En je overtuigt hen ervan hun afval zodanig te verminderen dat in ieder geval jouw deel is geëlimineerd. Uh, ik heb slecht nieuws voor je. Huishoudelijk afval is slechts goed voor 3 procent van de totale hoeveelheid afvalproductie in de Verenigde Staten.

Ik wil duidelijk zijn. Ik zeg niet dat we niet eenvoudig moeten leven. Ik leef zelf redelijk eenvoudig, maar ik pretendeer niet dat niet-veel-kopen (of weinig autorijden, of geen kinderen hebben) een krachtige politieke daad is, of dat het heel erg revolutionair is. Dat is het niet. Persoonlijke verandering is niet gelijk aan sociale verandering.

Dus hoe dan, speciaal nu het voortbestaan van de wereld op het spel staat, zijn we zover gekomen dat we deze uiterst ontoereikende oplossingen accepteren? Ik denk dat dat deels komt doordat we voor een onmogelijke keuze staan. Want er zijn meerdere opties, maar het maakt niet uit wat je kiest, verliezen doe je altijd, en je terugtrekken is geen optie. Op dit punt zou het tamelijk makkelijk te erkennen moeten zijn dat iedere actie waarbij de industriële economie is betrokken destructief is (en we zouden niet moeten pretenderen dat fotovoltaïsche zonne-energie, bijvoorbeeld, ons van deze verantwoordelijkheid ontheft: er is hiervoor nog steeds mijnbouw nodig en transportinfrastructuren voor ieder onderdeel van het productieproces; hetzelfde kan gezegd worden voor elke andere zogenaamde groene technologie). Als we kiezen voor een optie waarin we enthousiast deelnemen aan de industriële economie, zouden we op korte termijn kunnen denken dat we aan het winnen zijn omdat de rijkdom zich ophoopt, altijd al een teken van “succes” in deze cultuur. Maar we verliezen, omdat we op deze manier onze empathie opgeven, onze instinctieve menselijkheid. En we verliezen vooral omdat de industriële beschaving de planeet vermoordt, wat betekent dat iedereen verliest. Als we kiezen voor de ´alternatieve´ optie van eenvoudig leven, om zo minder schade aan te richten, maar nog steeds zonder te voorkomen dat de industriële economie de planeet vermoordt, zouden we op korte termijn kunnen denken dat we winnen omdat we ons puur zijn gaan voelen, en we hoefden niet eens al onze empathie op te geven (alleen maar genoeg om te rechtvaardigen dat we de gruwelen niet stopten), maar andermaal verliezen we dan in werkelijkheid omdat de industriële beschaving nog steeds de planeet aan het vermoorden is, wat betekent dat iedereen nog steeds verliest. De derde optie, besluitvaardig handelen om de industriële economie te stoppen, is erg beangstigend om een aantal redenen, onder andere, maar niet alleen, door het feit dat we wat van onze luxe (zoals elektriciteit) waaraan we gewend zijn geraakt, zullen verliezen. Ook zullen de machthebbers ons met de dood bedreigen als we hen serieus belemmeren in hun mogelijkheden om de wereld te exploiteren –wat verder niets verandert aan het feit dat dit een betere optie is dan een dode planeet. Elke optie is een betere optie dan een dode planeet.

Behalve dat het ineffectief is om het soort veranderingen teweeg te brengen dat nodig is om de cultuur van het doden van de planeet te stoppen, kleven er op z´n minst vier andere problemen aan het opvatten van eenvoudig-leven als een politieke daad (anders dan eenvoudig-leven omdat dat is wat je wil doen). Allereerst houdt dat het ontsierende besef in dat het onvermijdelijk is dat mensen hun eigen bodem beschadigen. Eenvoudig-leven als een politieke daad bestaat alleen uit schadevermindering, en het ontkent het feit dat mensen de Aarde zowel kunnen helpen als kunnen schaden. We kunnen beken herstellen, we kunnen voorkomen dat schadelijke ziektes zich verspreiden, we kunnen dammen verwijderen, we kunnen een politiek systeem dat in het voordeel is van de rijken ontwrichten, evenals een uitputtend economisch systeem, we kunnen de industriële economie die de echte, fysieke wereld vernietigt vernietigen.

Het tweede probleem –en dit is alweer een grote- is dat het onterecht de schuld legt bij individuen (en dan vooral bij individuen die in het bijzonder machteloos zijn) in plaats van bij diegenen die feitelijk de macht hebben in dit systeem en bij het systeem zelf. Kirkpatrick Sale weer: “De hele individualistische wat-je-kan-doen-om-de-wereld-te-redden schuldtrip is een mythe. Wij, individuen, veroorzaken de crisissen niet, en we kunnen deze niet oplossen.”

Het derde probleem is dat het de kapitalistische herdefinitie van ons van burgers tot consumenten accepteert. Door deze herdefinitie te accepteren, reduceren we onze mogelijke vormen van verzet tot consumeren en niet-consumeren. Burgers hebben een veel breder scala aan beschikbare verzetstactieken, zoals stemmen, niet stemmen, je verkiesbaar stellen, pamfletten uitdelen, boycotten, organiseren, lobbyen, protesteren, en, wanneer een regering bedreigend wordt voor leven, vrijheid en het streven naar geluk, hebben we het recht om deze te veranderen en af te zetten.

Het vierde probleem is dat het eindpunt van de logica achter het eenvoudig-leven-als-een-politieke-daad uiteindelijk zelfmoord is. Als elke daad binnen een industriële economie destructief is, en we willen deze vernietiging stoppen, maar we blijven onwillig (of niet in staat) om de vraag (veel minder vernietiging) te stellen aan de intellectuele, morele, economische en fysieke infrastructuren die veroorzaken dat elke daad binnen een industriële economie destructief is, dan kunnen we makkelijk gaan geloven dat we uiteindelijk de minst mogelijke vernietiging veroorzaken als we dood zijn.

Het goede nieuws is dat er nog andere opties zijn. We kunnen de voorbeelden volgen van de dappere activisten die leefden in de moeilijke tijden die ik al noemde –Nazi Duitsland, Tsaristisch Rusland, de vooroorlogse periode in de Verenigde Staten. Deze activisten deden veel meer dan een vorm van morele zuiverheid te manifesteren, zij verzetten zich actief tegen het onrecht om hen heen. We kunnen het voorbeeld volgen van hen die zich herinnerden dat het niet de rol is van een activist om met de grootst mogelijke integriteit systemen van onderdrukkende macht bij te sturen, maar om liever de confrontatie aan te gaan en de systemen af te breken.

Origineel in het Engels, vertaling D4net juli 2009
Orion-magazine is een milieutijdschrift dat zich bezighoudt met ethiek en waarden. Het wil serieus nadenken over het diepere verband tussen milieu- en sociale en politieke vraagstukken. www.orionmagazine.org