D4net Netwerk voor Dromers, Denkers, Durvers en Doeners

Hellem is een organisatie van homo’s en lesbo’s in Beiroet

(D4) Hoe is jullie positie in Libanon? Is HELEM een legale organisatie?

“Libanon is een zeer gecompliceerd land. Beiroet is een deel van Libanon dat veel makkelijker is dan de andere delen van Libanon. Beiroet is veel meer open in vergelijking met andere steden in het Midden-Oosten, ook met betrekking tot moraliteit en rechten van homo’s. We worden gesteund door de ‘civil society’. Natuurlijk neemt de overheid altijd een neutrale positie in ten aanzien van dit soort issues; ze willen niet dat religieuze groepen boos worden, maar ze willen ook positief in beeld blijven bij liberaal denkende burgers en ten aanzien van Europese landen. Dus ze doen wat ze kunnen doen, maar zullen het er in het openbaar nooit over hebben. We zijn geregistreerd, omdat er binnen twee maanden na registratie geen afwijzing kwam van de overheid, en dus zijn we dan volgens de wet een legale organisatie. Dat is dus ongeveer onze positie op dit moment.

Wanneer we het hebben over de recente oorlog dan hebben we een probleem, omdat onder de noemer van mensenrechten, waaronder ook vrouwenrechten en rechten van minderheden, deze oorlog werd gerechtvaardigd, net als veel andere oorlogen tegen Arabische landen. Israël afficheert zich graag als de kampioen voor vrouwenrechten en de rechten van homo’s en roept dan: “Kijk naar onze buren hoe slecht ze zijn.” En dit beeld dringen ze dan ook op in de publieke opinie van Europese landen om de oorlog tegen Arabische landen te accepteren. En dat is ook de strategie van de Verenigde Staten. Als een organisatie van homo’s zitten we dus in zekere zin gevangen tussen de agenda van de VS om het Midden-Oosten te postkoloniseren en onze regering. We zitten dus gevangen tussen deze twee slechte dingen. Wij moeten daar tegen strijden. Dat is waarom toen de oorlog tegen Libanon begon we een duidelijke positie wilden hebben. Dat we deze oorlog niet willen steunen, we zijn onderdeel van de Libanese ‘civil society’. We boycotten de Gay Pride in Israël en nemen deel aan de internationale boycot van de Gay Pride in Israël. De rechten van homo’s mogen niet rivaliseren met andere mensenrechten. Mijn rechten als homo zijn geen prioriteit als het gaat om de rechten van kinderen in het zuiden van Libanon om een huis te hebben en zich veilig en geborgen te voelen. Dat is, denk ik, onze boodschap naar buiten toe, want wij zijn een bijzondere organisatie, de enige homo en lesbo organisatie in het Midden-Oosten. De solidariteitsbeweging die je zag tijdens deze oorlog veroorzaakte dat vooral mensen in het zuiden van Beiroet en het zuiden van Libanon, vaak arm en conservatief, ons als organisatie accepteerde. Het was voor de eerste keer dat er heel veel mensen naar ons kantoor kwamen om ons te ontmoeten. Dat was erg mooi en dat heeft ons echt geholpen. Maar op de lange termijn, als de oorlogen voortduren en de confrontatie tussen het westen en het Midden-Oosten alsmaar groter wordt, wordt het extremisme aan beide kanten groter. Dat betekent dus dat we moeten omgaan met een meer extremistische samenleving. Dat is heel slecht voor ons werk, omdat dan de liberaal denkende mensen het land gaan verlaten. En als er oorlog is zijn er geen mensenrechten meer. Op dit moment is onze positie helder. Wij willen werken aan de rechten van homo’s in Libanon, maar we willen het op onze manier doen. Wij hebben geen hulp nodig van wie dan ook.”

(D4) Heb je het idee dat er dus ook positieve kanten zijn aan de oorlog? Jullie organisatie is nu uiteindelijk in contact gekomen met religieuze groepen; en jullie hebben veel begrip kunnen kweken onder deze bevolkingsgroepen.

“Ik weet niet hoe groot dat begrip is, maar in ieder geval was het enige positieve aan deze oorlog in het algemeen dat er een solidariteitsbeweging was die er voorheen nooit is geweest. Dat was erg goed en belangrijk om te zien. Voor het eerst kwamen er van overal mensen naar ons kantoor. Dat opende voor ons de mogelijkheid dat mensen een veel beter begrip kregen van wie wij zijn. Als homo organisatie komen wij zeer zelden in de zeer conservatieve gebieden. Dit was voor het eerst een ‘face to face’ contact met mensen uit die gebieden.Dat was heel erg positief voor ons.”

(D4) Denk je dat de steeds sterker wordende Hezbollah een veel moeilijker partij is om te bevechten dan de christelijke partijen of maakt dat niet zoveel verschil bij het opkomen voor homorechten?

“Wij hebben geen enkel probleem met Hezbollah. Wij zijn voor hun geen prioriteit. Het heeft ook niet zo zeer met religie te maken, maar meer met klasse. Als er identificatie is, is er meer acceptatie van de mensen. Homorechten maken deel uit van veel meer mensenrechten en ze zijn aan elkaar gerelateerd. Als je leeft in een arme regio, waar de overheid geheel afwezig is, en je hard moet werken om iedere dag wat eten te krijgen, dan is men gewoonlijk veel conservatiever, is men veel ontvankelijker voor religie en heeft men de neiging om alles te verwerpen dat abnormaal is en niet past binnen de regels van de samenleving. Dus of je nu te maken hebt met christenen of moslims de reacties zijn hetzelfde. Van beide kanten vallen ze ons aan. Natuurlijk, als een moslimfamilie weet dat een zoon van hen homo is, zal hun reactie wat agressiever zijn. Dat is normaal. Maar Hamra (een wijk in Beiroet) is een moslimgebied, een erg open moslimgebeid, terwijl ‘Boes Hamoer’ een erg conservatieve christelijke wijk is. Het gaat dus veel meer om openheid en educatie.”

(D4) Dus je denkt dat als mensen meer geld krijgen en beter opgeleid worden dat de mensenrechten meer worden gerespecteerd en dat ook homorechten geaccepteerd zullen worden?

“Als je niet elke dag hoeft te lijden om je voedsel bij elkaar te krijgen, terwijl anderen elders 100 dollar krijgen voor een fles champagne dan is duidelijk dat er een betere verdeling moet komen van de welvaart. Dat is een taak voor de overheid. Maar nu linkse politiek van het toneel is verdwenen is vooral religie het antwoord op de noden van de arme bevolking. Alleen de weg naar de kerk of de moskee staat nog open als antwoord op hun problemen. Daarom ben ik ook helemaal niet verbaasd dat ze zo conservatief zijn.”

(D4) Ik denk dat dat voor een deel juist is, maar ik denk dat het voor deel ook religieus ideologisch gemotiveerd is, en dat ook mensen met veel geld en opleiding fel tegen homorechten kunnen zijn.

“Dat zijn de meest gevaarlijken. Er zijn twee vormen van extremisme. Zij die geen keus hebben en zij die het extremisme gebruiken ten einde hun macht te behouden. Daarom zei ik dat zij gevaarlijk zijn omdat zij hun geld en macht ten koste van alles willen behouden. Neem bijvoorbeeld trouwen bij de wet, voor de burgerlijke stand. Dat werd totaal verworpen door druk vanuit de religieuze hoek. Het voorstel was dat trouwen voor de wet of trouwen in de kerk of moskee optioneel zou moeten worden. Het werd door de christenen en islamieten verworpen omdat ze graag controle willen houden over de families. Het gaat dus om macht en geld. Om te zorgen dat hun macht en invloed minder wordt, moet je zorgen dat mensen onderwijs krijgen. Ze hebben de macht om mensen te beïnvloeden. Om te zorgen dat die invloed minder wordt, hebben mensen educatie nodig.”

(D4) Wordt jullie organisatie wel eens aangevallen of worden jullie gewoon genegeerd?

“Het debat is op dit moment nog niet open. Het is nog niet op het politieke niveau beland. Het is open op het sociale niveau, in de media en in de kranten. We hebben veel gebeurtenissen gehad en velen hebben ons gesteund. De mensen in het parlement die ons gesteund hebben willen het er nu niet over hebben. Het heeft voor hen nu geen prioriteit. Maar in de komende jaren zal er ongetwijfeld over worden gedebatteerd en we weten nu al dat de mensen van Zhazha (extreem rechts) zich tegen ons zullen keren. Ze staan heel dicht bij de kerk. Hun blad “Al Mazira” had een zeer homofobisch artikel geschreven, gericht tegen onze organisatie. Hezbollah weet ik niet. Uiteraard zullen ze ons niet steunen, maar ik ben er niet zeker van of ze ons zullen gaan aanvallen. We proberen de dialoog aan te gaan met de verschillende groepen en zullen zien wat er gaat gebeuren. Gewoonlijk hebben we wel een idee wie ons gaat steunen en wie helemaal niet.”

(D4) Is jullie organisatie aan het groeien? Komen de laatste jaren meer mensen er openlijk voor uit dat ze homo of lesbisch zijn?

“Ja, de afgelopen vijf jaar is dat heel snel gegroeid. In Beiroet is het heel openlijk; er zijn gay clubs en gay bars en dat is inmiddels volledig geaccepteerd onder de bevolking. In het taalgebruik duiden ze ons aan als ‘perverts’. Er is dus heel veel veranderd en op heel veel plaatsen, uitgaansgelegenheden kun je je openlijk uiten als gay. Dat was vijf jaar geleden niet het geval. Maar dat geldt dus alleen voor Beiroet. Daarbuiten is vrijwel niets veranderd. Ja, we zijn op de goede weg. We willen niet, zoals in Europa heel gewoon is, speciale gebieden voor homo’s, zoals plekken om elkaar te ontmoeten. Dat is niet wat wij willen. Gays moeten niet aparte gebieden hebben. Wij willen meer gemixte plaatsen; waar zowel homoseksuelen als heteroseksuelen elkaar kunnen ontmoeten.”

(D4) Je zei er al iets over. Hoe is in het algemeen de reactie in de pers over jullie activiteiten?

“Ja, die zijn erg positief. De goede kranten hebben vooral een moslimsignatuur, zoals As Safir, Al Nahar, Baret of Daily Star. Die zijn heel positief over ons. Maar er zijn ook kranten en magazines die niets van ons of van homorechten moeten weten. Dat zijn dan zogenaamd objectieve kranten, zoals Kandal, dat schrijft over lifestyle etc., dat soort magazines zijn heel erg tegen ons en zeer homofoob. En wat ik al noemde, “Al Mazira”, het blad van Zhazha is tegen ons. Maar veruit de meeste media steunen ons.”

(D4) Nederland heeft het imago van een heel vrij land te zijn, maar dat valt erg tegen. In Nederland bestaat ook veel agressie tegen homo’s. Hoe is dat hier? Zijn jullie wel eens bang op straat?

“Er is wel veel verbale agressie in Libanon, maar er zijn geen gevallen bekend waarbij homo’s in elkaar worden geslagen; het verschijnsel potenrammen kent men hier niet. Wat wel voorkomt is dat homo’s worden bestolen, bijvoorbeeld dat ze via internet een afspraakje maken en dan in handen vallen van dieven. De politie treedt hier niet tegen op. Dat is dus wel een probleem. Homo’s zijn een gemakkelijk doelwit voor agressie.”

(D4) Heb je als gay nog steeds een illegale positie?

“Er is een wet die zegt dat het hebben van niet natuurlijke geslachtsgemeenschap kan worden bestraft tot een jaar gevangenisstraf. De politie gebruikt dat artikel vaak tegen homo’s. De rechter past dit artikel echter nooit toe.”

(D4) Wanneer werd jullie organisatie opgericht?

“Officieel in 2004. We bestaan natuurlijk al langer, maar in dat jaar werden we officieel geregistreerd.”

(D4) Hebben jullie relaties met groepen in andere landen?

“Ja, natuurlijk, we maken deel uit van de internationale organisatie IGLTB, we gaan naar hun internationale bijeenkomsten en de meeste van onze projecten worden gesteund door buitenlandse organisaties. Een van onze projecten werd gesteund door de Nederlandse ambassade.”

(D4) Steunen jullie ook homo-organisaties in andere Arabische landen?

“Het is heel moeilijk om met ze in contact te komen. Waar we momenteel aan werken is het creëren van netwerken van potentiële partners. Het is niet officieel, maar we houden het voor ons. Bijvoorbeeld, we hoorden dat in Egypte, Jordanië en Marokko organisaties actief zijn voor bewustwording van het HIV-virus en het opkomen van mensenrechten in het algemeen. Dat is allemaal heel homovriendelijk. We hopen dat van daaruit langzamerhand organisaties kunnen ontstaan die opkomen voor de rechten van homo’s.”

(D4) Is AIDS een probleem is Libanon?

“Ja, dat probleem groeit heel snel. Een programma om AIDS te bestrijden is volledig afwezig in Libanon. We zijn er de afgelopen twee jaar in geslaagd om het beleid van de minister van Gezondheid in positieve zin te veranderen. In oktober hebben we een bewustwordingsbijeenkomst georganiseerd speciaal voor homo’s. En er wordt ook een bijeenkomst georganiseerd voor druggebruikers en prostituees. Het is van groot belang dat er een campagne komt om de bewustwording onder jongeren te vergroten. 90% weet wat AIDS is en hoe men zich tegen het HIV-virus moet beschermen, maar 80% van hen gebruikt geen condoom. Ze zijn zich dus niet bewust van de gevaren.”

(D4) Hezbollah benadrukt de afgelopen tijd dat ze willen werken aan een sterke Libanese staat. Daar is niet iedereen positief over. Het kan naar binnen keren met alle gevolgen van dien. Hoe kijken jullie daar tegen aan?

“Het hangt er van af hoe dat er uit gaat zien. Als de staat iedereen gaat bespioneren of controleren dat is dat heel gevaarlijk. Ook een minimale staat zonder enig revolutionair elan om de maatschappij te veranderen heeft niet mijn voorkeur. Maar een sterke staat die de positie inneemt om dit land echt te verbeteren, om er voor te zorgen dat niet langer bepaalde groepen of facties mensen onder hun controle houden, maar dat alleen de staat recht heeft op registratie en controle, zoals bijvoorbeeld een burgerlijke stand, dan is dat een positieve zaak. Het hangt er dus van af wat voor staat we gaan krijgen.

In Egypte bijvoorbeeld is de staat oppermachtig. Maar die nemen de makkelijkste positie in, in de zin we doen wat iedereen wil. Dat is dus een probleem.”

(D4) Heb je een positief gevoel over de nabije toekomst?

“De toekomst is niet helder voor mij. Ik heb geen idee wat er gaat gebeuren. Ik hoop dat alles beter zal gaan, maar daar ben ik niet zeker van.”

(D4) De meeste mensen die we hebben gesproken zeggen hetzelfde. Sommigen zijn erg bang voor een burgeroorlog. Anderen menen dat er geen burgeroorlog komt. Het is heel gevarieerd.

“Ik ben er niet zo zeker van dat er een burgeroorlog komt, omdat de verdeling onduidelijk is. Voorheen, in de burgeroorlog was de situatie heel duidelijk: christenen tegen moslims. Maar nu is de verdeling niet zo duidelijk meer. De christelijke partij van Michel Aoun trekt samen op met Hezbollah, terwijl Zhazha (extreem rechts), die ook een christelijke partij leidt, een andere positie inneemt. De scheidslijnen liggen nu dus anders. Ik vrees dat er een tijdperk komt waar weinig vooruitgang wordt geboekt en als dat jarenlang voortduurt is dat slecht voor de economie van het land.”

(D4) Sommige mensen vertelden ons dat het huidige systeem met de vele facties zal gaan verdwijnen. Voorheen waren de christenen de rijke mensen, maar door het wereldwijde neo-liberale beleid van de afgelopen acht jaar heb je nu ook arme christenen. Overal zie je nu arme bevolkingsgroepen. De verscheidene facties geven hen geen geld of invloed meer. Dat ondermijnt het voortbestaan van de facties.

“Ja, dat is wat ik ook probeerde te zeggen toen ik zei dat de scheidslijnen niet meer zo duidelijk zijn. Inderdaad, in de burgeroorlog waren het de rijke christenen tegen de arme moslims, behalve voor de binnenstad van Beiroet die altijd rijk en invloedrijk is geweest, ook de moslimgemeenschap. Maar die verdeling is er niet meer. Je hebt erg arme christenen; en christenen zijn niet meer zo machtig als voorheen. We hebben nu zeer machtige moslimgroepen. En de regering wordt nu gecontroleerd door de Soenni Mustaqbal Toekomst Partij. Ik denk dat deze partij langzamerhand zal verdwijnen. Ze zijn niet langer alleen bang van christenen, maar ook van andere moslims.”

Hebben jullie ook contacten met groepen in Israël?

“Er zijn geen officiële contacten. Maar er zijn op dit moment in Israel veel groepen actief tegen oorlog en tegen het racisme in Israel. Uiteraard hebben we geen problemen om met deze groepen contacten te onderhouden. Niemand in Libanon haat Israëli omdat ze Israëli zijn of omdat ze joods zijn. Mijn positie tegen Israël is dat ik tegen de regering van Israël ben en het beleid van Israël. Natuurlijk, elke groep die zoekt naar vrede en begrip en strijden tegen racisme in Israël kunnen volledig op onze steun rekenen. We zijn blij om met hen in contact te staan.”

(D4) Dit soort van samenwerking kan een platform bieden aan het ontwikkelen van contacten, omdat jullie net als Israëlische homogroepen werken aan de rechten van homo’s. Dan zijn er meer mogelijkheden om over allerlei zaken te discussiëren. Want wat nu gebeurt is dat Israël wil vermijden dat Israëli normale contacten onderhouden met Libanezen, in het bijzonder met moslimgroepen. Aan de moslimkant wordt alleen geroepen dat Israël slecht is.

“Maar er is nu verdeeldheid in de homogemeenschap. De internationale homo-organisatie, zoals die voorheen bestond, is niet langer meer dezelfde. Veel homogroepen hebben zich aangesloten bij extreemrechtse bewegingen. Dat zie je bijvoorbeeld ook in Nederland. Hoe heette die man ook weer?” Pim Fortuyn. “Die was ook homo, maar maakte deel uit van een extreemrechtse beweging. Veel homo’s steunen extreemrechtse groepen vanwege hun islamofobie. Veel homogroepen worden ook commercieel en doen veel aan marketing. Dat is goed, iedereen heeft het recht om dat op zijn eigen manier te doen. Maar op één of andere manier zijn we onze partners van het begin vergeten. Toen de eerste homogroepen ontstonden waren het niet de grote bedrijven die ons steunden. Helaas weten veel homogroepen niet meer dat we als homobeweging we ook voor andere mensenrechten moeten opkomen.”

(D4) Ja, dat is wat jullie onderscheidt van veel andere homogroepen. Jullie zien homorechten als onderdeel van een hele cluster mensenrechten. Veel homogroepen vinden dat andere mensenrechten niet hun business is. Dat zal altijd een groot verschil blijven.

“Ja, ze willen homoclubs hebben en homorestaurants, homo auto’s J
Ik begrijp dat homo’s zich veilig willen voelen, maar het wordt gevaarlijk als er een internationale beweging commercieel gaat worden. De regenboogvlag was een zeer positieve boodschap in het begin, maar ik wordt bedroefd als ik zie dat het een manier wordt om klanten te lokken om dingen te kopen. De vlag was bedoeld om uitdrukking te geven aan diversiteit, er zijn erg veel kleuren in de wereld.”